Estetik Cerrahide Malpraktis ve Hekimin Hukuki Sorumluluğu

Tıbbi müdahale, tıp mesleğini icraya yetkili bir hekim tarafından, doğrudan ya da dolaylı olarak tedavi amacına yönelik hasta bedeni üzerinde gerçekleştirilen her türlü faaliyeti ifade etmektedir. Bu kapsamda, estetik amaçlı cerrahi müdahaleler de bireyin doğuştan sahip olduğu, sonradan meydana gelen veya herhangi bir dış etken sonucu oluşan şekil bozukluklarını düzeltmek ve kişinin daha estetik bir görünüme kavuşmasını sağlamak amacıyla gerçekleştirilen tıbbi müdahaleler olarak değerlendirilmektedir.

Hastalar, estetik operasyonları genellikle tıbbi bir zorunluluğa dayanmaksızın, dış görünümlerini iyileştirmek amacıyla tercih etmektedirler. Bu durum, estetik cerrahiyi diğer tıbbi branşlardan ayıran önemli bir özellik olarak öne çıkmakta ve hasta beklentilerinin bu alanda çok daha yüksek olmasına sebebiyet vermektedir. Ancak, estetik operasyonlar da canlı doku üzerinde gerçekleştirilen tıbbi müdahaleler olduğundan, diğer tıbbi alanlarda olduğu gibi tıbbi hata ve malpraktis vakalarıyla karşılaşılma olasılığı yüksektir. Bu çalışmada, estetik cerrahide malpraktis kavramı ve hekimin hukuki sorumluluğu detaylı bir şekilde ele alınarak, konunun hukuki boyutlarına açıklık getirilmeye çalışılacaktır.

 1. Malpraktis Kavramı ve Unsurları

Malpraktis, sağlık hizmeti sunma yükümlülüğü bulunan bir sağlık personelinin, hasta üzerinde gerçekleştirdiği tıbbi müdahale veya tedavi sürecinde hata veya ihmal sonucu mesleki özen ve standartlara aykırı davranış sergileyerek hastanın sağlık durumuna zarar vermesi olarak ifade edilmekle birlikte, genel itibarıyla sağlık personelinin uygunsuz ve etik olmayan davranışları, bilgisizliği, özensizliği, deneyimsizliği veya yanlış tedavi yöntemlerini uygulaması gibi nedenlerle gündeme gelmektedir. Bu bağlamda, bir durumun malpraktis olarak değerlendirilebilmesi için dört temel unsurun somut olayda bulunması gerekmektedir;

1. Hekimin veya sağlık personelinin tıbbi müdahale yükümlülüğü bulunması,

2. Tıbbi standartlara aykırı bir uygulamanın gerçekleştirilmesi,

3. Hastanın bu müdahale sonucunda zarara uğraması,

4. Müdahale ile zarar arasında nedensellik bağının bulunması.

Estetik cerrahide malpraktis vakaları ise genellikle yanlış cerrahi teknik veya yöntemin uygulanması, hastanın eksik veya hatalı bilgilendirilmesi, operasyon sonrası komplikasyonlara karşı gerekli önlemlerin alınmaması gibi durumlarla ortaya çıkmaktadır. Estetik operasyonlar, hastaların büyük beklentiler içinde olduğu ve sonuç odaklı yaklaştıkları bir alan olduğundan, bu tür hatalar sadece sağlık açısından değil, psikolojik ve hukuki boyutlarıyla da önemli sonuçlar doğurmaktadır.

II. Hukuki İlişkinin Niteliği

Hekimin ve dolayısıyla plastik cerrahın hukuki sorumluluğunun belirlenebilmesi için öncelikle hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu ilişkinin hukuki statüsü konusunda doktrinde farklı görüşler öne sürülmektedir. Bunlardan ilki, bu ilişkinin atipik bir sözleşme niteliğinde olduğunu ve kendine özgü bir yapıya sahip bulunduğunu savunmaktadır. Diğer görüş ise, bu ilişkinin tipik bir iş görme sözleşmesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini öne sürmekte ve iş görme sözleşmeleri içerisinde farklı kategorilere ayrılabileceğini belirtmektedir. İş görme sözleşmesi olarak nitelendirenler arasında da görüş ayrılıkları mevcuttur. Bazı hukukçular bu ilişkiyi hizmet sözleşmesi, bazıları vekalet sözleşmesi, bazıları ise eser sözleşmesi kapsamında değerlendirmektedir. Ancak, Yargıtay içtihatları ve doktrindeki genel kabul, hekim ile hasta arasındaki sözleşmenin vekalet sözleşmesi niteliğinde olduğu yönündedir.

Bununla birlikte, özellikle estetik cerrahi müdahaleler açısından bu hukuki ilişkinin niteliği ve uygulanacak sözleşme hükümleri noktasında tartışmalar devam etmektedir. Estetik amaçlı cerrahi müdahaleye ilişkin sözleşmenin hukuki statüsünü belirlemede, müdahalenin amacı belirleyici bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Eğer müdahalenin temel amacı, iyileştirme veya fiziksel bir bozukluğun giderilmesi ise, bu durumda hekimin sonuç taahhüdü bulunmayıp, yalnızca özen borcu söz konusudur. Bu nedenle, böyle bir müdahale ile ilgili hukuki ilişkinin vekalet sözleşmesi niteliği taşıdığı ve bu sözleşme hükümlerine tabi olduğu kabul edilmektedir.

Ancak, eğer estetik müdahalenin esas amacı güzelleştirme olup, müdahaleyi gerçekleştiren hekim hasta açısından belirli bir sonucu taahhüt etmişse, eser sözleşmesi hükümlerinin uygulanması gerektiği Yargıtay tarafından benimsenmektedir. Zira eser sözleşmelerinde yüklenici, yani bu durumda cerrah, belli bir sonucu ortaya koymayı taahhüt etmektedir. Dolayısıyla, estetik cerrahi müdahalelerde hekimin hukuki sorumluluğunun belirlenmesinde, müdahalenin amacına ve hekimin taahhüt ettiği sonuca dikkat edilmesi büyük önem arz etmektedir.

III. Hekimin Hukuki Sorumluluğu

Estetik müdahalelere ilişkin sözleşmenin hukuki niteliği, vekalet sözleşmesi veya eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak hangi sözleşme türü uygulanırsa uygulansın, hekim sözleşmeden doğan yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmekle mükelleftir. Bunun yanı sıra, hekimin meslek kurallarından ve genel hekimlik sözleşmesinden doğan yükümlülükleri de bulunmaktadır. Hekim, tüm bu yükümlülüklerini özenle yerine getirmek zorundadır. Aksi takdirde, sözleşme türüne bağlı olarak sözleşmeye aykırılık veya sözleşme dışı sorumluluk kapsamında hukuki ve mali yükümlülüklerle karşılaşabilir. Hekimin bu yükümlülüklere aykırı davranması halinde, hastaya verdiği zararı tazmin etmesi gerekecektir. Bu bağlamda, estetik müdahalelerde hekimin hukuki sorumluluğu şu başlıklar altında incelenebilir:

1. Vekalet Sözleşmesi Kapsamında Hekimin Sorumluluğu

Hekimin, sonuç garantisi vermediği durumlarda hasta ile arasındaki hukuki ilişkinin vekalet sözleşmesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu durumda hekimin sorumluluğu, yalnızca özen yükümlülüğüne aykırılık bağlamında gündeme gelecektir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 506. maddesi, vekilin özen borcunu düzenlemektedir. Buna göre, vekilin sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken dikkat ve özen seviyesi esas alınacaktır. Dolayısıyla, hekimin estetik müdahalede bulunurken özen borcuna aykırı hareket etmesi ve bu sebeple hastada bir zarar meydana gelmesi durumunda, vekalet sözleşmesine dayalı sorumluluğu doğacaktır.

2. Eser Sözleşmesi Kapsamında Hekimin Sorumluluğu

Hekimin belirli bir sonuç taahhüdü altına girdiği müdahaleler bakımından ise, eser sözleşmesi hükümlerinin uygulanacağı genel olarak kabul edilmektedir. Tedavi amaçlı olmayan, yalnızca güzelleşme veya estetik amaç taşıyan tıbbi müdahaleler Yargıtay tarafından eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilmektedir.

Eser sözleşmesini vekalet sözleşmesinden ayıran en önemli unsur, sonuç taahhüdüdür. Buna bağlı olarak, hekimin eser sözleşmesi kapsamında yalnızca özen ve sadakat borcuna değil, aynı zamanda müdahalenin sonucuna ilişkin de sorumluluğu bulunmaktadır. TBK’nin 475. maddesi gereğince, eser sözleşmesi kapsamında hekimin ayıba karşı tekeffül borcu mevcuttur. Kanuna göre iş sahibine, yani hastaya, şu seçimlik haklar tanınmıştır: eserin ücretsiz onarılmasını isteme, ayıp oranında bedelden indirim talep etme, sözleşmeden dönme (eserin kullanılamayacak ölçüde ayıplı olması halinde). Estetik müdahalelerde sözleşmeye aykırılık durumunda hastalar, özellikle ücretsiz onarım hakkına sıklıkla başvurmaktadır. Uygulamada, estetik bazı operasyonlarda, hekimin revizyon ameliyatı yapması bu kapsamdadır.

3. Vekaletsiz İş Görme Kapsamında Hekimin Sorumluluğu

Bazı durumlarda, hekim ile hasta arasında geçerli bir sözleşme ilişkisi bulunmamakla birlikte, hekimin bir müdahalede bulunduğu görülmektedir. Böyle bir durumda, hukuki ilişki vekaletsiz iş görme hükümlerine tabi olabilmektedir. TBK’nin 526. maddesi, vekaletsiz iş görmeyi “vekaleti olmaksızın başkasının hesabına iş görmek” olarak tanımlamaktadır. Burada, hekim ile hasta arasında herhangi bir vekâlet veya sözleşmesel ilişki bulunmamaktadır. Ancak TBK’nin 527. maddesine göre iş gören, üstlendiği işte her türlü ihmalinden sorumludur. Bu çerçevede, eğer hekim hastanın rızası olmaksızın veya hastaya ait bir borç ilişkisi bulunmaksızın estetik bir müdahalede bulunmuşsa, vekaletsiz iş görme hükümleri gereğince sorumluluk doğabilecektir.

4. Haksız Fiil Sorumluluğu

Hekimin sorumluluğu, yalnızca sözleşmeye dayalı olmayıp, bazı durumlarda haksız fiil kapsamında da değerlendirilebilmektedir. Hekim ile hasta arasında geçerli bir sözleşme ilişkisi bulunmasına rağmen, hekim kusurlu bir eylemle hastaya zarar vermişse, sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayanarak tazminat talep edilebileceği gibi, aynı zamanda haksız fiil sorumluluğu kapsamında da dava açılması mümkündür. Haksız fiil sorumluluğunun doğabilmesi için, TBK’nin 49. maddesi gereği şu unsurların gerçekleşmesi gerekmektedir:

1. Hukuka aykırı bir fiil (Hekimin kusurlu müdahalesi),

2. Zararın meydana gelmesi,

3. Fiil ile zarar arasında nedensellik bağı,

4. Hekimin kusurlu olması.

Eğer bu unsurlar bir araya gelmişse, hekim haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde de hastaya karşı tazminat yükümlülüğü altında olacaktır.

IV. SONUÇ

Estetik müdahalelerde hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişkinin vekâlet sözleşmesi veya eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilmesi, tarafların hak ve yükümlülükleri ile sorumluluğun kapsamı açısından önemli farklılıklara yol açmaktadır. Vekâlet sözleşmesi çerçevesinde hekim, yalnızca özen, sadakat ve hastanın menfaatlerini gözetme borçları ile yükümlü olup, tedavi sonucunu taahhüt etmemektedir. Buna karşılık, ilişkinin eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilmesi halinde hekim, sadece özen yükümlülüğünden değil, aynı zamanda müdahale sonucundan da sorumlu tutulmaktadır. Bu bağlamda, eser sözleşmesi hükümlerinin uygulandığı durumlarda, tıbbi standartlar çerçevesinde hekimin sorumluluğu kapsamında değerlendirilmeyen ve hastanın bireysel anatomik yapısına bağlı olarak ortaya çıkabilecek komplikasyonlar dahi hekimin sorumluluğuna konu olabilmektedir. Hastanın vücut yapısının beklenmeyen reaksiyonlar göstermesi ve komplikasyon gelişmesi gibi durumlar, hekimin kusurundan bağımsız olmasına rağmen, sonuç taahhüdü nedeniyle hekimin sorumluluğuna yol açabilecektir.

Ayrıca, eser sözleşmesi kapsamında hasta, ayıplı eser karşısında TBK’nin 475. maddesi uyarınca belirlenen seçimlik haklara sahip olmakla birlikte, estetik cerrahi müdahalelerin konusu bizzat insan vücut bütünlüğü olduğu için bu hakların birçoğunun somut olayda uygulanabilirliği kısıtlıdır. Bu nedenle hasta, sözleşmeye aykırılık durumunda genellikle yalnızca ücretsiz onarım (revizyon ameliyatı) veya tazminat talep etme haklarını kullanabilmektedir. Ancak, revizyon ameliyatının uygulanabilirliği de işin niteliğine bağlı olarak sınırlı olup, her somut olayda mümkün veya uygun olmayabilir.

Son olarak, genel hükümler çerçevesinde mücbir sebep, üçüncü kişinin ağır kusuru ve zarar görenin ağır kusuru gibi durumlar, hekimin sorumluluğunu azaltabilecek veya tamamen ortadan kaldırabilecek hukuki nedenlerdir. Somut olayın özelliklerine göre, hekimin kusuru bulunmaksızın gerçekleşen zararlar bakımından sorumluluğun kapsamı yeniden değerlendirilmelidir.

 Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır.

© 2026 Alper Hukuk Bürosu. Tüm hakları saklıdır.